„Bez umowy dostaniesz więcej.” „Nie przejmuj się dokumentami.” „Zacznij teraz, formalności załatwimy później.”
Z rozmów z naszymi pracownikami wynika, że zdania te można często znaleźć w ogłoszeniach o pracę, bądź usłyszeć od osób oferujących zatrudnienie obcokrajowcom. Potrafią brzmieć kusząco, prawda? Zwłaszcza, gdy zależy Ci na szybkim starcie, a ktoś obiecuje wyższą wypłatę „na rękę”. Warto jednak zatrzymać się na chwilę, bo dodatkowych kilkaset złotych bardzo szybko może przestać być okazją.
Praca „na czarno” to potoczne określenie pracy wykonywanej bez formalności wymaganych prawem. W Twoim przypadku, jako cudzoziemca, sprawa jest szczególnie poważna, ponieważ samo posiadanie pracy nie oznacza jeszcze, że jest ona legalna. Trzeba sprawdzić, czy masz odpowiednią podstawę do wykonywania pracy i czy pracodawca dopełnił wszystkich prawnych obowiązków. Dlatego, gdy ktoś mówi Ci: „Zacznij pracę, dokumenty załatwimy później”, zachowaj ostrożność. To „później” może oznaczać, że przynajmniej przez pewien czas będziesz pracować bez wymaganych formalności, a za nielegalną pracę w Polsce będą grozić Ci konsekwencje.
Od 1 czerwca 2025 r. obowiązuje ustawa z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy jasno określają odpowiedzialność za nielegalne powierzanie i wykonywanie pracy, i to nie tylko po stronie pracodawcy. Zgodnie z art. 84 ust. 2 ustawy cudzoziemiec, który nielegalnie wykonuje pracę, podlega karze grzywny nie niższej niż 1000 zł. Nie można więc zakładać, że skoro pracodawca pozwolił Ci pracować, to tylko on ponosi odpowiedzialność. Jego odpowiedzialność jest jednak znacznie wyższa: za nielegalne powierzenie pracy cudzoziemcowi grozi grzywna od 3000 zł do 50 000 zł.
Pierwszym argumentem, który słyszą osoby, którym proponuje się pracę bez umowy, jest zwykle ten o wyższej stawce. Warto jednak zadać sobie pytanie, co zrobisz, jeśli na koniec miesiąca pieniądze do Ciebie nie trafią? Przy prawidłowo udokumentowanym zatrudnieniu masz dokumenty potwierdzające warunki pracy i wynagrodzenia. Przy pracy „na czarno” trudno udowodnić, ile godzin przepracowałeś, jaka była ustalona stawka, kiedy miałeś otrzymać wypłatę i jakie dokładnie były warunki pracy. Pracodawca może po prostu powiedzieć: „Przecież umawialiśmy się inaczej”. Obietnica wyższej wypłaty nie powinna być ważniejsza niż bezpieczeństwo Twoich pieniędzy.
Drugą kwestią są ubezpieczenia. Legalne zatrudnienie wiąże się z obowiązkami dotyczącymi zgłoszenia do ubezpieczeń i rozliczania składek. Jeśli pracujesz nielegalnie, nie zostajesz nigdzie zgłoszony, a należne składki nie są rozliczane. Tracisz w ten sposób ochronę zdrowotną (darmowe leczenie) i uprawnienia, które daje legalne zatrudnienie.
Dopóki wszystko idzie dobrze, praca bez formalności może wydawać się łatwym i rozsądnym rozwiązaniem. Problem zaczyna się wtedy, gdy coś pójdzie nie tak: choroba, wypadek, kontuzja, pobyt w szpitalu. Brak ubezpieczenia zdrowotnego będzie oznaczać, że badania, lekarzy, leczenie szpitalne i inne niezbędne zabiegi będziesz musiał opłacić samodzielnie. A koszty prywatnego leczenia w Polsce są naprawdę wysokie. Zastanów się więc, czy warto ryzykować dla tych kilkuset złotych więcej.
Dla cudzoziemca legalność pracy jest powiązana z sytuacją pobytową. Jeśli wykonujesz pracę bez wymaganych uprawnień albo niezgodnie z warunkami, na jakich możesz pracować, narażasz się na konsekwencje wynikające również z przepisów o pobycie cudzoziemców. „Przyłapanie” na nielegalnej pracy może zakończyć się deportacją oraz zakazem ponownego wjazdu do Polski i strefy Schengen, nawet na 10 lat! Nie uważasz, że to zbyt wysokie ryzyko?
Praca bez formalności oznacza też większą zależność od osoby, która Cię zatrudnia. Gdy warunki nie zostały prawidłowo udokumentowane, łatwiej o sytuację, w której pracodawca zmienia wcześniej ustaloną stawkę, nie wypłaca całego wynagrodzenia, wymaga większej liczby godzin, zmienia zakres obowiązków albo wykorzystuje Twoją nieznajomość polskich przepisów. Jeśli dodatkowo zależysz od pracodawcy w kwestii zakwaterowania lub dokumentów, Twoja sytuacja może być jeszcze trudniejsza. Łatwiej wtedy o naciski, szantaż, manipulacje i niewypłacenie pieniędzy. A bez legalnej umowy – do kogo zwrócisz się o pomoc? Twój pracodawca może się wszystkiego wyprzeć, a jeszcze straszyć Cię konsekwencjami, jeśli będziesz robić mu problemy.
Z ust kandydatów aplikujących do pracy w naszej firmie, którzy proponują nam swoją pracę „na czarno” często pada też argument: „Przecież inni tak pracują”. Znajomy pracuje bez umowy, kolega dostał pieniądze bez żadnych dokumentów, w innych firmach tak robią. Tylko że gdy pojawi się problem, konsekwencje ponosisz Ty i pracodawca. To, że komuś przez kilka miesięcy udało się pracować nielegalnie bez kłopotów, nie znaczy, że Twoja sytuacja będzie taka sama. My nigdy nie podejmujemy takiego ryzyka, pytanie – jaką decyzję podejmiesz Ty?
Policzmy jeszcze raz na prostym przykładzie. Ktoś proponuje Ci 30 zł za godzinę legalnie albo 35 zł za godzinę bez dokumentów. Na pierwszy rzut oka wybór wydaje się oczywisty. Ale co, jeśli nie dostaniesz całego wynagrodzenia? Co, jeśli ulegniesz wypadkowi? Co, jeśli pojawi się problem z ubezpieczeniem albo trzeba będzie udowodnić, że w ogóle pracowałeś? Co, jeśli nielegalna praca wpłynie na Twoją sytuację pobytową? Po takim rachunku te kilka dodatkowych złotych nie wygląda wcale już tak atrakcyjnie. Wyższa stawka nie zawsze oznacza lepszą ofertę.
W Pajmon CPT nie ma miejsca na pracę „na czarno”. Stawiamy na legalne zatrudnienie, wymagane dokumenty, jasne zasady i bezpieczeństwo pracownika. Praca ma dawać zarobek, a nie problemy. Jeżeli pracujesz już w Polsce, upewnij się, że Twoja praca jest legalna, i nie ryzykuj wypłaty, bezpieczeństwa ani sytuacji prawnej dla obietnicy kilku złotych więcej. Wybierz legalne zatrudnienie, jasne zasady i bezpieczeństwo.
Martyna Gawrońska
Specjalista ds. Marketingu
