W Polsce prawo do legitymowania osób mają określone formacje państwowe. Ich uprawnienia wynikają wprost z ustaw i są związane z bezpieczeństwem publicznym, porządkiem prawnym oraz kontrolą legalności pobytu i pracy. Poniżej znajduje się uporządkowane i poprawione zestawienie najważniejszych służb oraz zasad legitymowania.
Formacje uprawnione do legitymowania
- Policja
To podstawowa formacja odpowiedzialna za porządek publiczny, bezpieczeństwo obywateli oraz zwalczanie przestępczości. Policjanci mogą legitymować osoby w celu ustalenia tożsamości, w szczególności gdy istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia. - Straż Graniczna
Odpowiada za ochronę granic państwowych oraz kontrolę legalności pobytu cudzoziemców. Funkcjonariusze mogą legitymować osoby m.in. w strefie przygranicznej, na lotniskach, w portach oraz podczas kontroli migracyjnych na terenie całego kraju. - Żandarmeria Wojskowa
Dba o porządek i bezpieczeństwo w Siłach Zbrojnych RP. W określonych sytuacjach, np. na terenach wojskowych lub we współpracy z innymi służbami, może legitymować także osoby cywilne. - Straż Miejska / Straż Gminna
Lokalne formacje porządkowe działające na terenie miast i gmin. Mają prawo legitymować osoby w związku z naruszeniem porządku publicznego lub przepisów lokalnych, np. spożywaniem alkoholu w miejscu objętym zakazem. - Służba Celno-Skarbowa
Zajmuje się kontrolą celno-skarbową i zwalczaniem przestępczości podatkowej. Funkcjonariusze mogą legitymować osoby w trakcie kontroli przewozu towarów lub przy podejrzeniu naruszenia przepisów podatkowych i celnych. - Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA)
Służba specjalna do walki z korupcją w sektorze publicznym i gospodarce. Ma prawo legitymować osoby w związku z prowadzonymi czynnościami operacyjnymi. - Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW)
Odpowiada za ochronę bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, w tym przeciwdziałanie terroryzmowi i działalności wywiadowczej. Funkcjonariusze mogą legitymować osoby w ramach realizowanych zadań służbowych. - Inspekcja Transportu Drogowego (ITD)
Kontroluje przestrzeganie przepisów w transporcie drogowym. Ma prawo legitymować kierowców oraz osoby wykonujące przewozy drogowe. - Służba Ochrony Państwa (SOP)
Zajmuje się ochroną najważniejszych osób w państwie i obiektów rządowych. W związku z realizacją zadań ochronnych może legitymować osoby znajdujące się w strefie zabezpieczanej. - Straż Ochrony Kolei (SOK)
Odpowiada za bezpieczeństwo na terenach kolejowych. Funkcjonariusze mogą legitymować osoby w przypadku naruszenia przepisów obowiązujących na kolei.
Kiedy służby mogą legitymować
Legitymowanie jest dopuszczalne wyłącznie w sytuacjach przewidzianych prawem. Najczęściej dotyczy to potrzeby ustalenia tożsamości, podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia oraz ochrony porządku publicznego lub bezpieczeństwa. Osoba legitymowana ma prawo wiedzieć, jaka formacja podejmuje czynność i w jakim celu. Funkcjonariusz działający po cywilnemu ma obowiązek okazać legitymację służbową.
Jakie dokumenty trzeba zawsze mieć przy sobie (cudzoziemcy)
Zakres wymaganych dokumentów zależy od etapu procedury pobytowej.
W pierwszych 90 dniach pobytu w Polsce, jeżeli nie został jeszcze złożony wniosek o kartę pobytu, należy posiadać paszport w oryginale oraz – w formie elektronicznej lub papierowej – zezwolenie na pracę i umowę o pracę.
Po złożeniu wniosku o pobyt, ale przed otrzymaniem decyzji, obowiązkowe są: tzw. „żółta kartka” (potwierdzenie złożenia wniosku), paszport w oryginale oraz kopie zezwolenia na pracę i umowy o pracę (np. w telefonie).
Po uzyskaniu decyzji i karty pobytu należy zawsze nosić przy sobie kartę pobytu w oryginale oraz paszport. Dodatkowo zaleca się posiadanie kopii zezwolenia na pracę i umowy o pracę w formie elektronicznej.
Podsumowanie
Legitymowanie w Polsce nie jest czynnością dowolną – każda służba działa w granicach prawa i tylko w określonych sytuacjach. Dla cudzoziemców kluczowe znaczenie ma posiadanie aktualnych dokumentów pobytowych i pracowniczych, najlepiej zawsze pod ręką. To prosta praktyka, która oszczędza czas, nerwy i nieporozumienia, a jednocześnie pozwala sprawnie przejść każdą kontrolę.
